بررسی بزرگ‌ترین پژوهش مروری سال ۲۰۲۵ (Neuroscience & Biobehavioral Reviews)
در یکی از معتبرترین مجلات علوم اعصاب دنیا با عنوان Neuroscience & Biobehavioral Reviews، تیمی از پژوهشگران برجسته تمامی کارآزمایی‌های بالینی و مطالعات علمی انجام‌شده در سطح جهان تا سال ۲۰۲۴ را مورد غربالگری و متاآنالیز قرار دادند (کد مرجع پاب‌مد: PMID: 41106650).
هدف این مرور نظام‌مند، پاسخ به یک سؤال کلیدی بود: آیا داروها، مکمل‌های غذایی یا تغییرات رژیمی می‌توانند اثربخشی اثبات‌شده‌ای در کاهش شدت لکنت داشته باشند؟
بیایید یافته‌های این پژوهش را به تفکیک بررسی کنیم:
۱. ویتامین B1 (تیامین)؛ افسانه یا واقعیت؟
فرضیه قدیمی: سال‌ها پیش فرضیه‌ای مطرح شد مبنی بر اینکه ویتامین B1 ممکن است متابولیسم انرژی را در گره‌های قاعده‌ای مغز (Basal Ganglia) تنظیم کند و در نتیجه به روانی گفتار کمک نماید.
نتیجه پژوهش ۲۰۲۵: بررسی کارآزمایی‌های بالینی کنترل‌شده نشان داد مصرف دوزهای مختلف تیامین (B1) هیچ تفاوت معنادار و پایداری در کاهش درصد هجاهای لکنت‌شده یا شدت کلی اختلال در مقایسه با دارونما ایجاد نمی‌کند.
۲. مکمل مس (Copper) و چای سبز (Green Tea)
عنصر مس: هیچ ارتباط بیوشیمیایی یا بالینی بین سطح مس دریافتی از رژیم غذایی و بهبود روانی گفتار ثبت نشده است.
چای سبز: اگرچه ترکیبات آنتی‌اکسیدانی موجود در چای سبز ممکن است به کاهش عمومی هورمون‌های استرس در برخی آزمایش‌ها کمک کنند، اما هیچ اثری بر پاتولوژی حرکتی گفتار، هماهنگی عضلات صوتی و کاهش لکنت ندارند.
۳. مکمل‌های گیاهی، دمنوش‌ها و طب سنتی (آیورودا)
پژوهشگران فرمولاسیون‌های مختلف سنتی و مکمل‌های گیاهی ادعاشده را مورد بررسی دقیق قرار دادند. نتایج حاکی از آن است که تقریباً تمامی مطالعات ادعایی در این حوزه از ضعف شدید متدولوژی، نبود گروه کنترل/دارونما، فقدان دوز مشخص و حجم نمونه بسیار اندک رنج می‌برند.
نتیجه قطعی: هیچ ترکیب گیاهی، عصاره یا داروی سنتی برای درمان لکنت تأیید علمی ندارد.
۴. باورهای رایج درباره طبع سرد/گرم، شکر و کافئین
در هیچ‌یک از رفرنس‌های معتبر آسیب‌شناسی گفتار و زبان و علوم اعصاب، پدیده‌ای به نام «طبع سرد و گرم» یا ارتباط حذف شکر و لبنیات با درمان لکنت ثبت نشده است.
تنها استثنا در رژیم غذایی، کافئین بیش از حد (مثل مصرف زیاد قهوه‌های غلیظ و نوشابه‌های انرژی‌زا) است؛ کافئین به عنوان یک محرک قوی، سیستم عصبی سمپاتیک را برانگیخته کرده و با افزایش تنش عضلانی عمومی و ضربان قلب، ممکن است موقتاً تقلا و فشار حین صحبت را بیشتر نشان دهد، اما به هیچ وجه «علت بروز» یا «عامل برطرف‌کننده» لکنت نیست.
۵. وضعیت داروهای شیمیایی؛ آیا دارویی برای لکنت وجود دارد؟
در بررسی مداخلات دارویی:
داروهای ضدروان‌پریشی نسل جدید و برخی داروهای تأثیرگذار بر سیستم دوپامینرژیک و همچنین داروی آتوموکستین (در صورت همراهی با درمان رفتاری) تغییرات اولیه‌ای نشان داده‌اند.
با این حال، به دلیل عوارض جانبی سیستمیک، عدم ثبات نتایج پس از قطع دارو و نبود تأییدیه‌های رسمی از سازمان‌های نظارتی دارویی (مانند FDA)، هیچ دارویی به عنوان خط اول یا درمان استاندارد لکنت تأیید نشده است.
نتیجه‌گیری: استاندارد طلایی و علمی چیست؟
یافته‌های قطعی این مرور نظام‌مند بار دیگر بر یک اصل بنیادی تأکید می‌کند:
استاندارد طلایی و اثبات‌شده برای ارزیابی و درمان لکنت، مداخلات تخصصی گفتاردرمانی مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Behavioral & Cognitive Therapy) توسط آسیب‌شناس گفتار و زبان (SLP) است.
لکنت یک تفاوت ساختاری-کارکردی در شبکه پردازش عصبی گفتار است و بهبود آن نیازمند بازآموزی الگوهای حرکتی گفتار، مدیریت تنش، اصلاح پاسخ‌های رفتاری-هیجانی و توانمندسازی فرد در برقراری ارتباط مؤثر است؛ فرایندی تخصصی که با هیچ رژیم غذایی یا کپسول مکملی جایگزین نخواهد شد.
مشاوره و ارزیابی تخصصی لکنت
اگر خود یا فرزندتان با لکنت مواجه هستید، از اتلاف وقت طلایی با روش‌های اثبات‌نشده خودداری کرده و با رویکردهای مبتنی بر شواهد علمی مسیر درمان را آغاز کنید.
معصومه خانی | آسیب‌شناس گفتار و زبان، گفتاردرمانگر تخصصی لکنت
اینستاگرام: masomekhani.slp@